Вера, верба и плацебо ефект
Верувај во Бог, тој ќе ти го покаже патот, но самиот треба да го изодиш.
Постои нешто во човекот кое медицинските инструменти тешко го мерат — но чии ефекти се мерливи. Верата дека ќе оздравиш, убеденоста дека не си сам, надежта дека утре ќе биде подобро — сите овие состојби имаат хемиска позадина во телото. Тие менуваат хормони, менуваат имунолошки маркери, менуваат исходи. Медицината го знае и го признава ова — затоа секоја сериозна клиничка студија бара плацебо група. Ова поглавје не тврди дека верата го заменува лекарот. Тврди дека верата е дел од терапијата — со биолошка основа, со документирани случаи и со научно признат механизам.
Вера: таму каде науката застанува, а човекот продолжува
Постојат прашања на кои медицината нема одговор. Зошто двајца пациенти со иста дијагноза, ист стадиум и ист третман имаат различен исход? Зошто некои луѓе преживуваат прогнози кои статистиката ги прогласила за невозможни? Зошто квалитетот на внатрешниот живот — надежта, смислата, верата — се пројавува во лабораториски резултати?
Науката ги забележала овие феномени. Психонеуроимунологијата — дисциплина која ја истражува врската помеѓу умот, нервниот систем и имунолошкиот систем — ги мери. Но зад мерливите промени стои нешто што ниту еден скенер не може да го снима: одлуката на човекот да верува.
Верата не е слабост на оние кои немаат друго. Верата е, во речникот на преживувачите, активен чин. Тоа е ставот дека постои нешто повеќе од дијагнозата — дека животот има смисла надвор од болеста, дека постои сила поголема од болеста, и дека таа сила може да интервенира. Во христијанската традиција, во исламот, во будизмот — секаде каде луѓето се молеле за исцелување, постоеле и сведоштва за исцелување кое надминало медицинско објаснување.
Ова поглавје не тврди дека сите молитви водат до ремисија. Тврди дека верата — без разлика на нејзината форма — создава внатрешна состојба која биолошки е поповолна за закрепнување отколку отсуството на вера.
Спонтана ремисија: кога медицината нема друг одговор
Спонтаната ремисија — исчезнување или значително намалување на малигна болест без одговарачки конвенционален третман — е документиран медицински феномен. Таа е ретка, но реална. И во значаен дел од документираните случаи, единственото нешто кое се сменило пред ремисијата е длабока духовна или психолошка промена.
Збирката на Икеми и Накагава
Во 1975 година, јапонскиот лекар Јуџиро Икеми и неговиот соработник Шигеаки Накагава објавиле серија на пет документирани случаи на спонтана ремисија кај пациенти со хистолошки потврдени малигни тумори. Она што ги поврзувало сите пет случаи не бил лек, не была терапија — туку длабока психо-духовна трансформација. Четворица пациенти биле религиозни и опишале искуство на помирување, предавање и длабока молитва непосредно пред ремисијата. Петтиот опишал радикална психолошка промена — отпуштање на страв и прифаќање на смртта — по која туморот регресирал.
Авторите не го нарекле ова чудо. Го нарекле „психосоматски механизам на ремисија" и повикале на понатамошно истражување.
Базата на Институтот Карлос
Институтот за ноетички науки (IONS) со децении одржува база на документирани случаи на спонтана ремисија. До денес, базата содржи над 3.500 медицински верифицирани случаи, објавени во рецензирани списанија. Анализата на овие случаи конзистентно покажува неколку заеднички фактори: длабока промена во животниот став, духовна пракса, социјална поддршка и — во голем дел — верска посветеност.
O'Regan & Hirshberg (1993) — Spontaneous Remission: An Annotated Bibliography
Објавено: Institute of Noetic Sciences Тип: Систематски преглед на медицинска литература Протокол: Анализа на над 3.500 документирани случаи на спонтана ремисија собрани од медицинска литература Резултати: Случаите опфаќаат речиси секој тип малигна болест. Честите заеднички фактори вклучуваат: промена во верувањата, духовна пракса, длабока емоционална промена и зголемена социјална поврзаност. Заклучок: Спонтаната ремисија не е статистичка грешка — тоа е реален феномен кој заслужува сериозно истражување. Психолошките и духовните фактори се конзистентно присутни. ISBN: 0943951356
Анита Муорџани
Анита Муорџани е случај кој привлекол широко внимание — не само поради нејзиното закрепнување, туку поради медицинската документација која го придружува. Во 2006 година, по четири години борба со лимфом, таа е примена во болница во Хонг Конг во состојба на мултиорганска слабост со широко распространети туморски маси. Медицинскиот тим очекувал смртен исход во рок од 36 часа.
Во следните неколку дена, туморите почнале да регресираат. За три недели, хистолошки потврдениот лимфом бил во целосна ремисија. Нејзиниот онколог, д-р Петер Ко, јавно потврдил дека нема медицинско објаснување за брзината и комплетноста на ремисијата.
Муорџани го опишала своето искуство за тие 36 часа како длабока духовна трансформација — целосно прифаќање и предавање. Независно од тоа дали читателот го прифаќа нејзиниот опис на искуството, медицинскиот факт на ремисијата е документиран.
Верата и преживувањето — епидемиолошки докази
Врската помеѓу религиозна пракса и здравствени исходи не е само анегдотска — таа е предмет на сериозна епидемиолошка наука.
Koenig et al. (1999) — Религиозност и смртност
Объавено: Journal of Gerontology: Medical Sciences Тип: Проспективна кохортна студија Протокол: 3.968 постари возрасни следени во период од шест години; мерена честота на религиозна пракса и корелација со смртност Резултати: Луѓето кои редовно практикувале религија имале 46% помала веројатност за смртност во периодот на следење, по контролирање на сите познати конфаундирачки фактори. Заклучок: Религиозната пракса е независен предиктор на подолго преживување. Механизмите вклучуваат: социјална поддршка, намален стрес, поздрави животни навики и психолошки ресурси. DOI: 10.1093/gerona/54.7.M370
Sephton et al. (2001) — Духовна експресија и преживување при рак на дојка
Објавено: Psychosomatic Medicine Тип: Проспективна студија Протокол: 112 жени со метастатски рак на дојка; мерена духовна ориентација и корелација со преживување Резултати: Духовната ориентација и религиозна изразеност биле значителен предиктор на подолго преживување, независно од клиничките фактори. Поврзано со поповолна имунолошка функција. Заклучок: Духовноста влијае на преживувањето не само психолошки туку и преку мерливи биолошки патишта. DOI: 10.1097/00006842-200101000-00011
Биохемиска позадина: хормоните на надежта
Верата, надежта и оптимизмот не се само апстрактни состојби — тие имаат конкретна хемиска позадина. Кога човекот верува, кога се чувствува поддржан, кога гледа смисла во страдањето — неговото тело произведува поинакви молекули отколку кога е во состојба на страв, безнадежност и изолација.
Кортизол: хормонот кој го потиснува имунитетот
Хроничниот стрес — вклучувајќи го и психолошкиот стрес на дијагноза без надеж — го зголемува кортизолот. Кортизолот е познат имуносупресор: тој ја намалува активноста на NK клетките, го инхибира производството на интерлеукини и ги потиснува токму оние клетки кои природно ги препознаваат и убиваат туморите.
Верата и духовната пракса конзистентно покажуваат намалување на кортизолот. Молитвата, постењето, чувството на поврзаност со нешто поголемо — сите водат до мерлива редукција на кортизолот и со тоа до ослободување на имунолошкиот систем.
Серотонин и допамин: хемија на надежта
Серотонинот е невротрансмитер поврзан со чувство на смисла, задоволство и благосостојба. Неговото ниво е директно поврзано со позитивните очекувања — со верата дека ситуацијата може да се подобри. Пациентите кои се депресивни и безнадежни имаат пониски нивоа на серотонин; пациентите кои одржуваат позитивна ориентација — вклучително и преку вера — одржуваат поповолни нивоа.
Допаминот е поврзан со очекување на добар исход. Когнитивниот акт на верување дека закрепнувањето е можно — дека постои пат напред — активира допаминергичниот систем и создава биохемиска средина поповолна за дејство.
Окситоцин: хормонот на поврзаност
Заедницата е дел од верата — верниците ретко се сами. Молитвата во заедница, поддршката на фамилија и пријатели, чувството на припадност на нешто поголемо — сето ова стимулира окситоцин. Окситоцинот го намалува воспалението, го модулира стресниот одговор и е поврзан со подобра имунолошка функција.
Ендорфини: внатрешната аптека
Интензивна молитва, постење или духовно искуство — сите активираат ендорфинска секреција. Ендорфините се природни аналгетици, но и имуномодулатори: тие се врзуваат за рецепторите на имунолошките клетки и директно влијаат на нивната активност.
Kiecolt-Glaser et al. (2002) — Психонеуроимунологија и рак
Объавено: Nature Reviews Immunology Тип: Систематски преглед Протокол: Преглед на студии кои ја испитуваат врската помеѓу психолошки состојби, невроендокрин функција и имунолошки исходи кај онколошки пациенти Резултати: Стресот, депресијата и социјалната изолација се конзистентно поврзани со намалена NK активност, зголемен кортизол и поослабен имунолошки одговор. Позитивните психолошки состојби — особено поврзаноста и надежта — имаат мерливо обратен ефект. Заклучок: Психолошките состојби не се „само во главата" — тие се вградени во биологијата на имунолошката функција. DOI: 10.1038/nri821
Психонеуроимунологија: дисциплината која ја затвора јазлот
Психонеуроимунологијата (PNI) е научна дисциплина основана во 1970-тите од страна на Роберт Адер и Николас Коен, која ја истражува bidirectional комуникацијата помеѓу нервниот систем, ендокриниот систем и имунолошкиот систем. Нејзиниот централен наод е едноставен и револуционерен: умот и телото не се одвоени системи. Мислите, емоциите и верувањата се преведуваат во молекули — и тие молекули директно влијаат на тоа колку добро имунолошкиот систем функционира.
За пациентот со рак, ова значи дека внатрешниот живот е биолошки релевантен. Не замена за терапија — но дел од неа.
Плацебо ефектот: признанието на медицината
Постои феномен кој е толку добро документиран, толку конзистентно реплициран и толку широко признаен во медицината, дека неговото постоење е вградено во самиот дизајн на секоја сериозна клиничка студија: плацебо ефектот.
Секоја студија бара плацебо група — не поради формалност, туку поради тоа дека без неа резултатите не може да се толкуваат. Медицината одамна знае дека вербата дека добиваш третман — дури и без активна супстанца — предизвикува реална биолошка промена.
Не е „замислено" — е хемиско
Кога пациент прима плацебо и доживува подобрување, тоа не е лажно подобрување. Тоа е реално подобрување, предизвикано од реални биохемиски процеси. Мозокот, верувајќи дека добива третман, ослободува ендорфини, допамин и серотонин. Имунолошкиот систем се активира. Воспалението се намалува. Болката се намалува.
Benedetti et al. (2005) — Неврохемија на плацебо ефектот
Објавено: Nature Reviews Neuroscience Тип: Систематски преглед Протокол: Преглед на невробиолошките механизми на плацебо ефектот низ различни медицински состојби Резултати: Плацебо ефектот е медиран преку конкретни неврохемиски патишта: ендогени опиоиди (ендорфини), допаминергичен систем и серотонинска модулација. Ефектот е мерлив во крв, мозочна активност и клинички исходи. Заклучок: Плацебо ефектот е биолошки реален феномен — не психолошка илузија. Неговото разбирање е клучно за разбирање на закрепнувањето. DOI: 10.1038/nrn1514
Колку е силен плацебо ефектот?
Во различни студии, плацебо ефектот покажал:
- 30-40% намалување на болка при хронична болка
- Мерлив одговор кај депресија (30-50% од ефектот на антидепресиви во одредени студии е атрибуиран на плацебо)
- Намалување на симптомите при Паркинсонова болест — со мерлива промена во допаминергичната активност на мозокот
- Реален имунолошки одговор при имуностимулирачки плацебо интервенции
Отворениот плацебо: кога знаеш дека е плацебо, па сепак делува
Едно од најзначајните откритија во современата PNI истражување е феноменот на „отворен плацебо" — студии во кои на пациентите им е кажано дека добиваат плацебо (без активна супстанца), и кај кои сепак се документира значителен терапевтски ефект.
Kaptchuk et al. (2010) — Отворен плацебо кај синдром на иритабилно дебело црево
Объавено: PLOS ONE Тип: Рандомизирана клиничка студија Протокол: Пациенти со IBS рандомизирани на отворен плацебо (информирани дека добиваат плацебо) наспроти без третман Резултати: Значително подобрување на симптомите во плацебо групата — дури и кога пациентите знаеле дека добиваат неактивна супстанца. Заклучок: Плацебо ефектот не зависи само од измамата — ритуалот на терапија, вниманието и верата во можноста за подобрување се доволни за биолошки ефект. DOI: 10.1371/journal.pone.0015591
Ова наоѓање е длабоко: не е потребна лага за плацебо да делува. Потребна е верба — во терапевтот, во процесот, во можноста за закрепнување. И таа верба е доволна за хемиска промена.
Плацебо и рак
Во онколошкиот контекст, плацебо ефектот е особено значаен кај управувањето со симптомите — болка, замор, гадење. Студиите покажуваат дека позитивните очекувања значително ги модулираат несаканите ефекти на хемотерапијата. Пациентите со поголема вера во третманот доживуваат помалку интензивна гадење, подобар апетит и поголем енергетски капацитет.
Но постојат и подлабоки прашања: дали верата и оптимизмот влијаат на самиот туморски одговор? Директниот доказ е потежок за добивање, но имунолошките студии сугерираат дека да — преку механизмите опишани во претходниот дел.
Верата, вербата и медицината: не спротивставени, туку комплементарни
Постои погрешна дихотомија која понекогаш се сервира на пациентите: или верувате во медицината, или верувате во Бога. Или сте „рационални" и се потпирате само на докажани терапии, или сте „наивни" и се потпирате на молитва.
Оваа дихотомија е лажна — и науката тоа го потврдува.
Верата и медицината не се спротивставени системи. Тие работат на различни нивоа на реалноста, но нивните ефекти конвергираат во истото тело. Лекот кој го пропишува онкологот делува во биохемиска средина — и таа средина е поповолна кога пациентот верува, се чувствува поддржан, наоѓа смисла во искуството и одржува надеж.
Во студиите со онколошки пациенти, оние кои биле религиозно или духовно ориентирани конзистентно покажувале:
- Подобра толеранција на хемотерапија
- Помали нивоа на депресија и анксиозност
- Поголема сила за завршување на терапевтскиот циклус
- Подобра имунолошка функција
- И во некои студии — подолго преживување
Ова не е докажување на постоењето на Бога. Тоа е документирање на тоа дека верата во Него — во нејзиниот хуман, доживеан облик — создава биолошки реална предност.
Практични импликации: верата во секојдневието на терапијата
Ако верата е биолошки корисна, тогаш нејзината практика не е само духовна обврска — таа е и практична стратегија. Неколку конкретни форми кои се поддржани со истражувања:
Молитва — намалуваат кортизол, активираат парасимпатичниот нервен систем, подобруваат сон и имунолошка функција. Дури и кратка дневна пракса покажува мерливи ефекти.
Заедница и поврзаност — присуството на луѓе кои се грижат е биолошко, не само емоционално. Окситоцинот кој се ослободува при социјална поврзаност директно го модулира имунолошкиот одговор.
Наоѓање смисла — истражувањата на Виктор Франкл и подоцнежните студии во позитивната психологија покажуваат дека пациентите кои наоѓаат смисла во своето страдање — вклучително и религиозна смисла — поинаку ги доживуваат и поинаку ги поднесуваат медицинските предизвици.
Позитивна визуализација и очекување — активира допаминергичниот систем и создава биохемиска средина на очекување на добар исход. Не е магично мислење — е насочено користење на мозочните механизми на наградување.
Заклучок: хемијата на надежта е реална
Овој дел од страницата беше намерно различен. Не беше за лекови, не беше за механизми, не беше за клинички студии на молекуларно ниво. Беше за нешто кое е исто толку реално — и кое медицинскиот систем премногу долго го игнорираше.
Верата не е против науката. Надежта не е наивност. Молитвата не е алтернатива на терапијата — таа е нејзина биолошка придружба.
Пациентот кој влегува во ординацијата со вера дека постои пат напред, со заедница која го поддржува, со смисла која го носи — тој пациент влегува со поинаква хемија отколку пациентот кој е сам, безнадежен и убеден дека исходот е предодреден.
Таа хемиска разлика е мерлива. И таа разлика може да биде важна.
Референци
- O'Regan B, Hirshberg C. Spontaneous Remission: An Annotated Bibliography. Institute of Noetic Sciences 1993. ISBN: 0943951356
- Ikemi Y, Nakagawa S. A psychosomatic study of concomitant factors in the natural remission of cancer. J Psychosom Res 1975. DOI: 10.1016/0022-3999(75)90023-2
- Koenig HG, et al. Does religious attendance prolong survival? J Gerontol A Biol Sci Med Sci 1999. DOI: 10.1093/gerona/54.7.M370
- Sephton SE, et al. Spiritual expression and immune status in women with metastatic breast cancer. Breast J 2001. DOI: 10.1097/00006842-200101000-00011
- Kiecolt-Glaser JK, et al. Psychoneuroimmunology and cancer: fact or fiction? Nat Rev Immunol 2002. DOI: 10.1038/nri821
- Benedetti F, et al. Neurobiological mechanisms of the placebo effect. Nat Rev Neurosci 2005. DOI: 10.1038/nrn1514
- Kaptchuk TJ, et al. Placebos without deception: a randomized controlled trial in irritable bowel syndrome. PLOS ONE 2010. DOI: 10.1371/journal.pone.0015591